Over de reconstructie

Bruges 1562 is een 3D-model van Brugge zoals het er in 1562 uitzag, straat per straat gebouwd uit bronnen. Je wandelt erdoor in een browser, zonder iets te installeren.

Het model toont het hart van de stad binnen de eerste omwalling: ongeveer 68 hectare, 147 straten en kaaien met hun naam, 2.772 huizen en 133 monumenten. Aan de rest van de stad wordt gebouwd.

Waarom 1562

De stad van 1562 is goed gedocumenteerd en was grotendeels nog middeleeuws. De Hanze had haar huis naar Antwerpen verplaatst en de verzanding van het Zwin had de zeehandel afgesneden. Een pauselijke bul van 1559 had van Brugge een bisdom gemaakt, met Sint-Donaas op de Burg als kathedraal. Het gotische Stadhuis (1376–1421) was de zetel van het stadsbestuur, zoals het dat nog altijd is.

De methode

1. De grond komt van de opgemeten kaart

Straten, reien, bruggen en percelen zijn ingevoerd uit OpenStreetMap. Het stratenplan van de oude stad is sinds de zestiende eeuw nauwelijks verschoven. De opmeting van vandaag is dus het nauwkeurigste document over waar alles lag. Waar het plan wel veranderde, is de lijn van 1562 teruggezet: een later doorgetrokken straat is gesloten, een afgebroken rij is heropgebouwd, een overwelfde rei is weer opengelegd. Elk van die ingrepen is een inschrijving in het register, met het bewijs erbij.

2. Hoogtes komen uit een laseropmeting

Het Digitaal Hoogtemodel Vlaanderen (LiDAR, open data) geeft het peil van de grond en de hoogte van elk dak dat er nog staat. De hoogte van nok, dakrand en toren van bewaarde monumenten is eruit afgelezen. Lagere lijnen, zoals een waterlijst of een vensterdorpel, komen uit foto’s die op die gemeten hoogtes zijn ingepast.

3. Monumenten worden één voor één gemodelleerd

Kerken, hallen, poorten, bruggen en grote huizen zijn elk met de hand gebouwd. Een monument staat op zijn omtrek uit de inventaris van het agentschap Onroerend Erfgoed, en zijn bouwgeschiedenis komt uit dezelfde inventaris en uit gepubliceerde studies. Wat er na 1562 bijkwam, blijft weg: een latere torenspits, een negentiende-eeuwse gevel, een herbouwde top.

4. Wat verdwenen is, is heropgebouwd uit de bronnen

Enkele van de grootste gebouwen van 1562 bestaan niet meer. Sint-Donaas is in 1799 verkocht en afgebroken; de Waterhalle op de Markt verdween vanaf 1787. Ze zijn heropgebouwd uit opgravingsplannen, bouwrekeningen, beschrijvingen en oude stadsgezichten. Een schilderij of een oud stadsgezicht geeft de vorm van een gebouw. De maat komt uit wat is opgemeten, nooit uit het beeld.

5. Gewone huizen zijn typisch, op echte percelen

Geen enkele bron beschrijft elk huis van 1562. Elk gewoon huis is daarom op zijn eigen perceel getekend uit een reeks huistypes van die tijd: houten gevels en bakstenen gevels met een trapgevel. Elk huis krijgt zijn eigen dakhelling, baksteen, schouw en ouderdom van het dak, zodat een straat zich niet herhaalt. Lijstgevels, die bij latere eeuwen horen, worden niet gebruikt.

6. Elke bewering is een inschrijving in een register

Het geschiedenisregister telt voor deze versie 189 inschrijvingen, die 750 bronnen aanhalen. Een inschrijving zegt wat er in 1562 stond, wanneer het gebouwd is, wanneer het verdween, hoe het eruitzag, hoe zeker dat is, en waar bronnen elkaar tegenspreken. De erfgoedinventaris, het stadsarchief en museumcollecties wegen het zwaarst, daarna wetenschappelijke publicaties. Encyclopedieën en toeristische sites dienen om sporen te vinden en zijn nooit de enige steun voor een bewering.

Wat geschiedenis is en wat een gok is

Nog niet alles klopt. Zie je een fout, druk dan in de stad ter plekke op F, of gebruik de feedbackpagina.

Wat je er kunt doen

Wat er nog komt

De wijken buiten de eerste omwalling worden één voor één gebouwd, tot aan de vesten en de poorten. Meer gebouwen krijgen een interieur, en het verhaal gaat verder in volgende boeken die de nieuwe wijken volgen. Het model wordt vaak bijgewerkt; de lijst met wijzigingen zegt wat erbij kwam.

Bronnen

De inventaris van Onroerend Erfgoed, het Digitaal Hoogtemodel Vlaanderen en de gebouwomtrekken uit het GRB van Digitaal Vlaanderen, OpenStreetMap, het Stadsarchief Brugge, Musea Brugge, en gepubliceerde studies over de stad. Voor de straatlijnen van de jaren 1560 het opgemeten plan van Jacob van Deventer; voor de vorm van daken en gevels het plan van Marcus Gerards. De lijst met licenties staat op de pagina met bronnen en licenties.

Wie het maakt

Bruges 1562 wordt in Brugge gemaakt door het team van Bruges 1562. Schrijf naar hello@bruges1562.com.